Joanna Stodolna-Tukendorf

Jak rozpoznać hipermobilność? Metody diagnostyczne.

Hipermobilność konstytucjonalna jest trudno rozpoznawalna, a wiele osób początkowo uznaje ją za atut – wielu z nas cieszyłoby się, że może wykonać szpagat bez przygotowania. Należy jednak pamiętać, że nadruchomość stawów może mieć przykre konsekwencje, a jej wczesne wykrycie pozwoli na zastosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych i pomoże wyeliminować jej skutki.

Hipermobilność może być trudna do rozpoznania – szczególnie na początku, kiedy nie towarzyszy jej ból. Nadruchomość diagnozowana jest za pomocą metod przesiewowych i szczegółowych.

Metoda badań przesiewowych

Celem badania przesiewowego jest wstępne potwier­dzenie lub wykluczenie podejrzenia hipermobilności u pacjenta, który zauważył u siebie podejrzane objawy, np. że jest nieprzeciętnie gibki i rozciągnięty. W ba­daniach przesiewowych wykorzystuje się niektóre z testów stosowanych do badania szczegółowego. To pozwala stwierdzić, czy pacjent powinien rozpocząć dalszą diagnostykę w kierunku hipermobilności.

Metody badań szczegółowych

1. Skala Beightona

Skala jest najczęściej stosowana w Europie Zachodniej. Nie jest najdokładniejsza – pomija się w niej liczne stawy, np. barkowy, biodrowy, czy stawy kręgosłupa, mogące ujawniać nadmierną ruchomość. Skala ta nie daje również możliwości oceny stopnia hipermobilności. Za każdy objaw badany może uzyskać 1 punkt, dla każdej strony w testach od 1 do 4. Maksymalny wynik wynosi 9 punktów, jeśli wszystkie testy są dodatnie. Przyjmuje się, że wynik 4 na 9 oznacza hipermobilność.

  1. Bierny przeprost V stawu śródręczno-paliczkowego >90°
  2. Bierne przyciągnięcie kciuka do dłoniowej powierzchni przedramienia
  3. Bierny przeprost stawu łokciowego >10°
  4. Bierny przeprost stawu kolanowego >10°
  5. Czynne przodozgięcie tułowia i położenie dłoni na podłodze, przy wyprostowanych stawach kolanowych


2. Skala Contompasi
s

Skala ta jest zmodyfikowaną skalą Beightona, pozwalającą na ocenę stopnia hipermobilności. Wadą tej metody jest czasochłonność i konieczność wykonywania precyzyjnych pomiarów kątowych.


3. Skala Hospital del Mar, kryteria Bulbena (1992r.)

Skala 10-punktowa, stosowana głównie w krajach hiszpańskojęzycznych. Oprócz standardowych przeprostów stawów bierze się tu pod uwagę m.in. możliwość przesuwania rzepki i zgięcie stawu kolanowego (możliwość zetknięcia pięty z pośladkiem).


4. Kryteria Sachse’go (1969r.) uzupełnione przez Kapandji’ego (1974r
.)

Skala ta jest sposobem oceny hipermobil­ności i jej stopnia stosowanym w Polsce. Wszystkie testy dla stawów symetrycznych wyko­nywane są obustronnie. Wynik jest dodatni, gdy hipermobilność dotyczy obu stawów. HK występuje wówczas, gdy osoba badana uzyska wynik dodani w 7 z 13 testów.


5. Kryteria rozpoznania zespołu nadmiernej wiotkości wg Grahame.

Grahame wraz z zespołem badawczym opracował zestawienie objawów umożliwiające rozpozna­nie zespołu hipermobilności.

Zespół ten można rozpoznać, jeśli stwierdza się:

  1. dwa główne kryteria rozpoznania
  2. jedno główne i dwa lub cztery dodatkowe kryteria rozpoznania
  3. dwa dodatkowe kryteria – jeśli jednocześnie stwierdzono HK u najbliższej rodziny (1. stopień pokrewieństwa).


Kryteria główne

  • W skali Beighton’a wynik 4/9 punktów lub więcej (obecnie lub w przeszłości)
  • Bóle w obrębie czterech lub większej liczby stawów przez okres dłuższy niż 3 mie­siące


Kryteria dodatkowe

  • W skali Beighton’a wynik 1, 2 lub 3/9 (0, 1, 2 lub 3 jeśli >50 r.ż.)
  • Bóle ≥ 3 miesiące) w obrębie 1 – 3 stawów lub bóle pleców ≥3 miesiące), spondy­lo­za, kręgoszczelina, kręgozmyk
  • Zwichnięcia/podwichnięcia jednego lub więcej stawów, bądź jednego stawu więcej niż jeden raz.
  • „Reumatyzm tkanek miękkich” trzy lub więcej epizodów (np. zapalenie przyczepów mięśni, ścięgien lub kaletek)
  • Sylwetka marfanoidalna (wysoka, smukła, stosunek obwodu do wzrostu >1,03; stosu­nek górnej do dolnej części ciała <0,89; palce pajęcze – dodatni test Stein­berg’a* i/lub nadgarstka**)
  • Objawy skórne: rozstępy, nadmierna rozciągliwość, cienka skóra, papirusowe blizny
  • Objawy oczne: opadające powieki, krótkowzroczność
  • Żylaki lub przepukliny lub wypadanie narządu rodnego/odbytu.
    *test Steinberg’a – służy ocenie długości palców. Test jest pozytywny, jeśli po przywiedzeniu kciuka i zakryciu go pozostałymi palcami dłoni paliczek dalszy kciuka wystaje poza łokciową krawędź dłoni;
    **test nadgarstka – służy ocenie długości palców. Test jest dodatni, jeśli obejmując nadgarstek drugiej ręki mały palec i kciuk zachodzą na siebie o długość paznokcia. Wynik testu jest zależny zarówno od długości palców, jak i obwodu nadgarstka.

Według niektórych autorów do rozpoznania hipermobilności konstytucjonalnej wystarczy stwierdzenie nadruchomości jedynie części stawów przy współistnieniu kryteriów dodatkowych.

Jak wynika z powyższych zestawień, wszystkie kryteria oceny hipermobilności zawierają pewne wspólne cechy. W praktyce, najważniejsza jest umiejętność oszacowania, czy osoba badana jest, czy nie jest hipermobilna.
Jeśli podejrzewa się HK u pacjenta należy zwrócić uwagę na:

  • przeprost dłoni i palców,
  • zgięcie dłoniowe i grzbietowe nadgarstka,
  • rotację zewnętrzną stawu ramiennego ≥90°),
  • ruchomość kręgosłupa szyjnego (rotacja ≥90° w jedną stronę; zgięcie boczne >60° w jedną stronę),
  • ruchomość stawów skroniowo-żuchwowych (możliwość umieszczenia w ustach czterech palców pionowo jeden nad drugim),
  • ruchomość kręgosłupa piersiowego (możliwość biernej rotacji jednostronnie ³90°),
  • ruchomość stawów biodrowych (suma rotacji wewnętrznej i zewnętrznej ≥120°),
  • ruchomość stawów skokowych (zgięcie podeszwowe i grzbietowe ≥90°),
  • ruchomość palucha (bierne zgięcie grzbietowe stawu śródstopno-paliczkowego ≥90°).

Mimo skutecznych metod badawczych, hipermobilność wciąż jest rzadko rozpoznawalna, a wiele osób ignoruje jej objawy. Niestety, brak rozpoznania hipermobilności i niestosowanie środków zapobiegawczych, może pogłębić jej skutki i wywołać poważne konsekwencje. Jeśli więc zaobserwujemy u siebie lub swojego dziecka nadmierną gibkość i łatwość w wyginaniu stawów, najlepiej udać się do lekarza.

Kryteria Sachse’go (1969r.) uzupełnione przez Kapandji’ego (1974r.)

Test Ocena
  1. Badanie retrofleksji tułowia w pozycji leżą­cej na brzuchu. Kończyny górne zgięte w stawach łokciowych, dłonie leżą płasko na wysokości barków, przedramiona równolegle do osi długiej ciała. Prostując stawy łokciowe pacjent unosi górną część tułowia powodując przeprost w odcinku lędźwiowym.
Wyprost stawów łokciowych:
A – 120°
B – 120° – 90°
C – <90°
  1. Badanie przodozgięcia tułowia. Pacjent w pozycji stojącej, wykonuje skłon do przodu, stawy kolanowe wyprostowane, stopy złą­czone, dłońmi sięga do podłogi.
Dotyka podłogi:
A – czubkami palców
B – zgiętymi stawami śródręczno-palcowymi
C – kładzie całe dłonie, klatka piersiowa przy udach
  1. Zgięcie boczne. Pacjent w pozycji stojącej, wykonuje zgięcie boczne.
Pion puszczony z fałdu pachowego tylnego po stronie przeciwnej do zgięcia:
A – dochodzi do szpary pośladkowej
B – dochodzi do połowy pośladka po przeciwnej stronie
C – wysuwa się poza zarys pośladka
  1. Rotacja tułowia. Pacjent siedzi okrakiem na krześle, dłonie splecione na szyi, łokcie złączone.
Rotacja w jedną stronę:
A – < 50°
B – 50° – 70°
C – > 70°
  1. Rotacja głowy i szyi. Pacjent siedzi okrakiem na krześle, ręce splecione z tyłu tułowia, broda przyciągnięta do szyi.
Rotacja w jedną stronę:
A – < 70°
B – 70° – 90°
C – > 90°
  1. Stawy śródręczno-paliczkowe. Dłoń pa¬cjenta leży na stole. Bierne zgięcie grzbietowe stawów śródręczno-paliczkowych.
Rotacja w jedną stronę:
A – < 45°
B – 45° – 60°
C – > 60°
  1. Bierne przyciągnięcie kciuka do dłoniowej powierzchni przedramienia.
A – kciuk nie dotyka przedramienia
B – dotyka w nieznacznym stopniu
C – dotyka bez trudu / przylega do przedramienia
  1. Stawy łokciowe. Pacjent w pozycji siedzą­cej, kończyny górne zgięte w stawach łok­ciowych, złączone. Pacjent prostuje kończy­ny bez rozłączania przedramion.
Wyprost:
A – > 80°
B – 80° – 65°
C – < 65°
  1. Stawy barkowe. Zgięcie horyzontalne. Próba biernego przyciągnięcia łokcia do przeciwległego barku.
A – łokieć do linii środkowej ciała
B – łokieć pomiędzy linią środkową ciała,
a przeciwległym barkiem
C – łokieć dotyka przeciwległego barku
  1. Stawy barkowe. Łączenie dłoni na plecach, jednej od góry, drugiej z dołu.
A – palce nie stykają się
B – palce dotykają się lub nakładają na siebie do pierwszego paliczka
C – całe dłonie nakładają się na siebie
  1. Stawy kolanowe. Bierny wyprost lub prze­prost kolana w pozycji leżącej na grzbiecie.
A – pełen wyprost
B – przeprost < 10°
C – > 10°
  1. Stawy biodrowe. Suma biernej rotacji we­wnętrznej i zewnętrznej w pozycji leżącej na grzbiecie.
A – < 90°
B – 90° – 120°
C – >120°
  1. Stawy biodrowe. Bierne odwiedzenie w pozycji leżącej na grzbiecie
A – < 40°
B – 40° – 50°
C – >50°

*Gdzie A oznacza hipomobilność lub ruchomość prawidłową, B, to niewielka hipermobilność, a C – znaczna hipermobilność.

Joanna Stodolna-Tukendorf

Joanna Stodolna-Tukendorf

Potrzebujesz wskazówki lub porady dotyczące promocji i marketingu gabinetu podologicznego? Skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się więcej. Sprawdź, co możemy dla Ciebie zrobić.

Wywiad podologiczny

Udostępnij artykuł znajomym

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *